موانع بزرگ حکومت برای کنترل جامعه
✍️ مجید توکلی
حکومت برای کنترل کامل بر جامعه دو مانع بزرگ را میبیند. یارانههای انرژی (بهطورخاص بنزین و گازوئیل) و دسترسی شهروندان به اینترنت. درصورتی که حکومت بتواند این دو مسئله را بهشکلی حل کند، قواعد سرکوب و کنترل در ایران تغییر خواهد کرد.
برنامهی حذف یارانههای بنزین و گازوئیل با توجه به شوک تورمی و پیامدهای اجتماعی و سیاسی، ریسک بالایی دارد. اقدامی که در دو مرحله گذشته (۸۶-۸۹ و ۹۸) نیز پیامدهای زیادی داشت (در ۹۸ قیمت گازوئیل تغییر نکرد).
اما با توجه به حذف تدریجی سایر یارانهها (گاز، برق و…) و تورم شدید این سالها، گرانی بنزین و گازوئیل قطعی است.
افزایش قیمت بنزین البته در الگویی متفاوت در سناریوهای مختلف میتواند رخ دهد. جداسازی افزایش قیمت بنزین و گازوئیل احتمالاً بخشی از این برنامه است. همچنین چندمرحلهایکردن افزایش قیمت و چندمنطقهایکردن اجرای گرانیها (حذفِ یارانهها) هدفگذاری خواهد شد.
انتقال یارانه از هر خودرو به هر شهروند میتواند بخشی از این برنامه باشد. ممکن است که بدون این کار و با تعیین نرخِ سوم برای سقفِ مجازِ مصرف، کارشان را شروع کنند. احتمالاً افزایش نرخ دوم هم در زمانی رخ دهد که نرخ اول (یارانهای) ثابت بماند. سپس مقدار سهمیهها، کم و سپس حذف شود.
همه این اقدامات میتواند براساس استانها یا مناطق مختلف، جداگانه اجرا شود. جداسازی مناطق مرزی، کلانشهرهای آلوده، یا مناطق محروم بهانههای خوبی برای چندمنطقهایکردن است. حتی ممکن است که یارانه براساس نوع خودرو یا درآمد صاحب خودرو، کم یا زیاد شود.
در مورد قطعِ دسترسی به اینترنت هم طرح اینترنتِ طبقاتی با جدیت پیگیری شده است. در این طرح درنهایت هر ایرانی براساس یک شناسهی مشخص (ویپیان) اجازهی دسترسی به اینترنت خواهد داشت. این شناسهی اتصال احتمالاً به کد ملی متصل خواهد بود. در ادامه ممکن است که محدودیت استفاده از دستگاههای مجاز برای استفاده از هر شناسهی اتصال هم اجرایی شود. در اینجا نیز احتمالاً اجرای کامل هدفگذاری نمیشود و در چند مرحله و با خطاهای احتمالی این کار پیش برود. در کنار شناسههای شخصی شناسههای اتصال شرکتی و سازمانی هم تعریف شود.
میزان دسترسی هر شناسه شخصی و شرکتی هم میتواند دسترسی آزاد به اینترنت، دسترسی به سطح مشابه قبل از آبان ۹۸، یا مشابه قبل از مهر ۴۰۱ یا وضعیتی مشابه اکنون یا حتی کمتر از آن (شبکهی داخلی) باشد. سطح تحصیلات، منطقهی زندگی، سن و مهمتر از همه خودیبودن یا غیرخودیبودن دسترسی را تعیین خواهد کرد. البته دسترسی براساس شناسههای مشخص برای دسترسی به اینترنت نوعی از نظارت و کنترل را هم ایجاد خواهد کرد که نوعی از محافظهکاری و خودکنترلی توسط افراد را ایجاد خواهد کرد. البته همیشه راههایی برای مبارزه با محدودسازی وجود دارد اما سخت و آزاردهندهتر میشود. اجرای تدریجی و سختگیریهای کم در ابتدای کار میتواند راه را هموار کند. ممکن است اجرای اولیه با این ادعا باشد که هر فردی شناسه دریافت کند، میتواند به اینستاگرام و اینترنت جهانی بدون محدودیت دسترسی داشته باشد. نکتهی کلیدی در این برنامه همراهسازی شرکتها و سازمانها و گروههای ثبتشده (دانشجویان و دانشآموزان) است. اجرای کامل و موفق هم هدفگذاری نمیشود.
اتصال این کنترلها به کد ملی که از قبل تمام حسابهای بانکی، شمارههای تلفن افراد و سایر اطلاعات به آن متصل شده است، امکان کنترل و مجازات را بیشتر میکند.
احتمالا بهار تا پاییز ۴۰۲ شرایط اجرایی این طرح برای حکومت وجود نداشته باشد. اما در این مدت بخشی از زمینهها و الزامات را پیش میبرند. جامعهی ایران فرصت زیادی برای دفاع از داشتهها و آزادیهایش ندارد. اجرای اینبرنامهها دورهی جدیدی از رابطهی حکومت و مردم را شکل خواهد داد.
مارس ۲۰۲۳
نکته: دیدگاههای ابراز شده در این نوشتار لزوما بازتاب سیاستهای «موسسه ترویج جامعه باز» نمیباشد.
