خصوصی‌سازی

سراب خصوصی‌سازی با فرهنگ آمریکایی

سراب خصوصی‌سازی با فرهنگ آمریکایی امریکن پراسپکت به مدت چهار دهه، دولت‌های جمهوری‌خواه و دموکرات یکی پس از دیگری بنیان‌های حکومت را به حراج گذاشتند و مرزهای خصوصی‌سازی را تا سیستم آبرسانی، پلیس، زندان‌ها و حتی کتابخانه‌ها تعمیم دادند بدون توجه به اینکه خصوصی‌سازی خدمات اولیه در جامعه، اثریث مخرب بر سطح زندگی مردم می‌گذارد. دیدگاه جهانی درباره‌ی این گذار از خدمات عمومی دولتی به خصوصی‌سازی نتایج مثبتی مانند کاهش هزینه‌های دولت، رضایتمندی مشتری و توجه ویژه به خواسته‌هایش، سودآوری خدمات و کاهش مالیات دارد. پس از جنگ جهانی دوم به مدت سه‌دهه و تا اواسط دهه‌ی ۱۹۷۰ میلادری دولت‌های آمریکا توانستند گستره‌ی قابل قبول و حتی خوبی از خدمات عمومی در بخش‌های آموزش، بهداشت و خدمات زیربنایی مانند آب و فاضلاب را اتوسعه دهند اما در این دوران دیدگاه کینزینی یعنی دیدگاهی که معتقد بود دولت مسئول بهینه‌سازی خدمات عمومی، صیانت از درآمد عمومی و امنیت مالی و نظارت بر سرمایه‌داری‌ست رنگ باخت. با...

ادامه مطلب

فروشگاه رفاه

فروشگاه‌ رفاه، نمونه‌ای از خصوصی‌سازی فاسد و شکست خورده

فروشگاه‌ رفاه، نمونه‌ای از خصوصی‌سازی فاسد و شکست خورده بهزاد احمدی‌نیا فروشگاه‌های زنجیره‌ای در زمره‌ی نمادهای عصر مدرن هستند اما پس از انقلاب ۵۷ اسلامی در ایران این فروشگاه‌ها که عمدتا متعلق به بخش خصوصی بودند مصادره یا منحل شدند. فروشگاه کوروش به قدس تبدیل شد و شهر و روستا آنقدر بی‌مشتری ماند تا ناپدید شد. تنها فروشگاه سپه که  زیر مجموعه‌ی ارتش بود توانست جان سالم به‌در ببرد. تعاونی‌های مساجد نهادهای تازه‌ی خرده‌فرروشی بودند که تلاش شد جایگزین فروشگاه‌های زنجیره‌ای شوند یعنی از همان سال‌های نخست انقلابیون و دولت‌های انقلابی همه‌چیز حتی اقتصاد را در کنترل اسلام و زیرمجموعه‌های وابسته به خود می‌خواستند تا اینکه فروشگاه رفاه آمد. اوایل دهه ی هفتاد و پس از پایان جنگ خانمان‌سوز بود که نیاز به وجود فروشگاه‌های زنجیره‌ای تازه در چشم‌انداز جمهوری‌اسلامی و ناتوانی بازاریان تهران (حامیان مالی انقلابیون۵۷) در تأمین نیاز کشور نمایان شد. فروشگاه‌های زنجیره‌ای رفاه و کمی بعدتر شهروند، نمادهای تغییر در...

ادامه مطلب

خصوصی‌سازی

درس‌هایی از خصوصی‌سازی در کشورهای در حال توسعه

درس‌هایی از خصوصی‌سازی در کشورهای در حال توسعه مقاله تحقیقی دانشگاه آکسفورد مترجم: بهزاد احمدی‌نیا با گذشت بیش از سه دهه از آغاز موج خصوصی‌سازی در کشورهایی که امروز توسعه‌یافته‌اند، شک و شبهه‌ی چندانی در مفید بودن این رویه وجود ندارد. به‌ویژه در بخش سودآوری، کسی شک ندارد که خصوصی‌سازی بسیار مفید عمل کرده است. از یک سود بنگاه‌های اقتصادی خصوصی عملکرد بسیار بهتری در سودآوری دارند و از سوی دیگر درآمدی که دولت از محل خصوصی‌سازی و مالیات کسب می‌کند موجب ارتقاء خدمات و دموکراسی در کشورها می‌شود. توزیع بهتر درآمد، جلوگیری از منوپلی‌های اقتصادی، کاهش نقش دولت در اقتصاد و ارتقاء زیرساخت‌هایی مانند آب و برق همگی از دستاوردهای خصوصی‌سازی درست است. آنچه برای موفقیت در واگذاری بنگاه‌ها به بخش خصوصی‌ حیاتی‌ست را می‌توان به چهار بخش اصلی تقسیم کرد. نخستین گام ایجاد مقدمات یعنی ایجاد ظرفیت‌های نظارتی و تنظیمی‌ست که کارکرد خصوصی‌سازی را تضمین می‌کند. بدون وجود بانک‌های کارآمد، قوانین...

ادامه مطلب

خصوصی‌سازی

بخش دوم: دشمنی خمینی و خصوصی‌سازی

بخش دوم: دشمنی خمینی و خصوصی‌سازی خصوصی‌سازی، تاریخچه‌ای از عقلانیت حاکمان ایران بهزاد احمدی‌نیا آنچه در بخش نخست خواندیم: خمینی که در این زمان یک روحانی شناخته‌شده در حوزه‌ی علمیه بود، سکان مخالفت با اصلاحات را در دست گرفت. اصلاحات که ابتدا در ۶ اصل ارائه و به رای گذاشته شد، بعدها تا ۱۹ اصل نیز پیش رفت. مخالفت خمینی با دو اصل در این اصلحات بود، یکی لغو نظام ارباب رعیتی و از دست رفتن زمین‌های اوقاف و وجوهات مالکان و دیگری اصل حق رای برای زنان ایران. جدا از این‌ها، اصلاحات اصول دیگری داشت که بسیار برای ایران مهم بودند. اصل سوم مبنی بر فروش سهام کارخانجات  دولتی به‌عنوان پشتوانه‌ی اصلاحات ارضی و اصل چهارم مبنی بر سهیم کردن کارگران در سود کارخانه‌ها که هر دو در راستای توزیع بهتر ثروت و منابع در اقتصاد طراحی شده بودند. در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۴۱ همه‌پرسی درباره‌ی اصلاحات انجام و با ۵/۶ میلیون رای موافق و...

ادامه مطلب

خصوصی‌سازی

خصوصی‌سازی، تاریخچه‌ای از خردمندی حاکمان ایران

خصوصی‌سازی، تاریخچه‌ای از عقلانیت حاکمان ایران بهزاد احمدی‌نیا بخش نخست انتقال مالکیت از دولت به بخش غیر مرتبط با دولت، خواه عموم مردم و خواه یک یا چند شرکت کاملا خصوصی و حتی اشخاص سرمایه‌دار، در اقتصاد مدرن با نام «خصوصی‌سازی» شناخته می‌شود. در قرن بیستم و با رشد تفکر دموکراسی و لیبرالیسم در کشورهای در حال توسعه، این واژه وارد ادبیات اقتصادی جهان شد. آنچه در دیگر نقاط جهان رخ‌داد در حوصله‌ی این نوشتار نیست و جداگانه به آن خواهم پرداخت اما در اینجا نگاهی می‌کنیم به ظهور و تداوم خصوصی‌سازی در ایران و آنچه به‌عنوان دستاورد و پیامد برای جامعه ما داشته است. سه دولت قربانی نخستین خصوصی‌سازی ایران محمدرضا شاه پهلوی، پس از آنکه بر دشواری‌های دو دهه‌ی نخست نشستن بر تخت چیره شد و کشور را از ورطه‌ی جنگ جهانی دوم و پیامدهایش بیرون کشید، دریافت که پیشرفت و توسعه‌ی اقتصادی و علمی ممکن نیست مگر اینکه سرمایه‌ها در مسیری درست...

ادامه مطلب

اعتراضات

زمینه‌های اقتصادی قیام مهسا

زمینه‌های اقتصادی قیام مهسا منبع: مؤسسه مطالعاتی خاورمیانه مترجم: بهزاد احمدی‌نیا کشته شدن دختر جوانی به‌نام مهسا امینی در بازداشتگاه پلیس اخلاقی (گشت ارشاد) در ایران، جرقه‌ی گسترده‌ترین اعتراضات در ایران از سال ۲۰۱۷ (۱۳۹۶) به این‌سو را زد. اعتراضاتی که از لحاظ گستردگی جغرافیایی کم‌نظیر بود و این‌بار نه‌به‌دنبال تغییر رویه بلکه به‌دنبال تغییر ساختار حکومت در ایران بود. این‌بار جمهوری اسلامی برخلاف روال همیشگی نتوانست مرگ دختر جوان در بازداشتگاه‌ و زیر رفتار بی‌رحمانه‌ی پلیس اخلاقی را پنهان کند و دچار دردسری جدی شد. مشکلات اقتصادی شعارهای این قیام به‌وضوح نشان می‌داد که علت خیزش مردمی مسائل اقتصادی نیست اما زمینه‌هایی در زندگی اقتصادی وجود دارد که بر آتشِ خشم مردم می‌افزاید. این زمینه‌های اقتصادی حجم وسیعی از جمعیت ایران را تشویق به حضور در خیابان و مقابله با حکومت کرد. نگاهی گذرا به جدول درآمدهای جمهوری اسلامی می‌تواند درستی این ایده را در کوتاه‌ترین شکل به ما نشان دهد. در سال ۲۰۱۱...

ادامه مطلب

دلار تحریم

مثلثی برای پول‌سازی: دلار، تحریم، بازار ارز

مثلثی برای پول‌سازی: دلار، تحریم، بازار ارز بهزاد احمدی‌نیا در هفته‌های گذشته مانند رویه‌ای که در سال‌های اخیر برای ما آشنا شده، خبرهایی از آزادسازی و بلوکه شدن دلارهای حاصل از صادرات ایران در عراق و دیگر کشورها منتشر شد. خبرهایی که مانند همیشه نوسان‌هایی را در قیمت دلار و یورو در بازار ارز ایران ایجاد کرد اما این زلزله‌های کوچک و بزرگ مقدمه‌ی آتشفشانی نشدند؛ پرسشی که برای بسیاری ممکن است ایجاد شود این است که اگر این اخبار واقعیت دارند پس چرا آثارشان طولانی نیست و اگر واقعیت ندارند چرا بانک مرکزی و دولت مستقیما اقدام به انتشار آنها می‌کنند؟ در یکی از تازه‌ترین اظهارات، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و  عراق رسما گفته که بانک مرکزی عراق از هرگونه انتقال ارز به ایران جلوگیری مي‌کند. از سوی دیگر، چند ماه پیش از این نیز مقامی با همین عنوان(!) اعلام کرده بود که میزان بدهی عراق به ایران به ۱۸ میلیارد...

ادامه مطلب

تحریم نفتکش

قوطی‌های میلیون دلاری ایران

قوطی‌های میلیون دلاری ایران بهزاد احمدی‌نیا شبیه قوطی کنسرو بود. کنسروی که روی آتش گذاشتی و منفجر شده است. محتوای نداشته‌اش که از دست رفته اما به‌سختی می‌شود تشخیص داد ماهیت اصلی آن چه بوده است. روی بدنه‌اش نوشته شده Pablo، و متعلق به شرکتی در جزایر مارشال است. از هر طرف که نگاهش می‌کنی مشخص است که حداقل چند ده میلیون دلار می‌ارزد. پس از اینکه یک دور به دورش بچرخی می‌توانی حدسی بین کشتی فله‌بر و نفتکش داشته باشی. بله پابلو یک نفتکش بود. نفتکشی که دو هفته پیش در دریای چین منفجر شد و ستونی از دود غلیظ را تا کیلومترها دورتر به چشم‌انداز افزود. پابلو و سرگذشت غم‌انگیز حداقل ۳ تن از خدمه‌اش که با دود به آسمان رفتند تنها نوک کوه یخی عظیم از هزینه‌هایی‌ست که جمهوری اسلامی و تحریم روی دست منابع ملی ایران گذاشته‌اند. این نفتکش ۲۶ساله بیمه نداشته، فرستنده‌اش خاموش بوده و حین عملیات جوشکاری...

ادامه مطلب

عربستان و ایران

دستاوردهای عربستان از رفع کدورت با ایران

دستاوردهای عربستان از رفع کدورت با ایران منبع: العربیه مترجم: بهزاد احمدی‌نیا در واپسین روزهای اسفند ۱۴۰۱ خبر امضای توافق از سرگیری روابط میان ایران و عربستان منتشر شد؛ خبری که هم خودش ناگهانی بود و هم اقدامات شتابانی که پس از آن آمد موجب شگفتی ناظران بیرونی شد چرا که دو کشور در پی حمله‌ی نیروهای حامی علی‌خامنه‌ای به سفارت عربستان، به‌مدت ۷ سال روابط دیپلماتیک نداشتند. در زمان امضای چنین توافق‌های دیپلماتیک مهم، مرسوم است که طرف‌ها فکت‌نامه‌هایی از دستاوردهای خود را به‌صورت رسمی منتشر کنند اما از آنجا که جمهوری اسلامی ایران و پادشاهی عربستان سعودی در زمره‌ی کشورهای دموکراتیک نیستند، چنین متنی منتشر نشد و به‌جای آن وب‌سایت العربیه نگاهی به دستاوردهای عربستان از این توافق داشته است. توافقی به وسعت خاورمیانه طی سال‌های اخیر، عربستان سعودی حرکتی شتابان به‌سوی تغییر را آغاز کرده اما آنچه طی دو ماه اخیر به دست آمده شاید اهمیتی معادل تمام این سال‌ها داشته باشد. توافق...

ادامه مطلب

قیمت بنزین

راست‌ و دروغ‌های قیمت بنزین

راست‌ و دروغ‌های قیمت بنزین بهزاد احمدی‌نیا جمع‌آوری کارت‌های سوخت پمپ‌بنزین‌ها که برای سوخت‌گیری به قیمت آزاد استفاده می‌شد آغاز شده و زمزمه‌های افزایش بهای بنزین به نرخ‌های بسیار بالاتر نیز رنگ و بوی جدی‌تری به‌خود گرفته است. در این میان دلایل و آمارهایی که برای این اقدامات ارائه می‌شوند همگی یا ساختگی یا شبه‌برانگیز هستند و دلایل اصلی نیاز به این اقدام پنهان نگه‌داشته می‌شود. در این نوشتار به اختصار پیدا و پنهان و الزامات قیمت سوخت در ایران را شرح می‌دهم. آمارهای دوپهلو از قاچاق سوخت اواخر فروردین ۱۴۰۲ خبرگزاری تسنیم، وابسته به بسیج به نقل از شرکت ملی پخش و پالایش اعلام کرد که روزانه ۵۰ میلیون لیتر سوخت از کشور قاچاق می‌شود. این نوشتار مدعی شد که برای این قاچاق از کارت‌های سوخت آزاد که در اختیار پمپ‌بنزین‌هاست استفاده می‌شود در حالی که با دو دلیل ساده می‌توان مشخص کرد این ادعا کذب است. نخست اینکه مجموع تولید بنزین و گازوئیل...

ادامه مطلب